Dijital resim dünyasına hoş geldiniz...

Grafik Tabletimizle Tanışalım

Yazan: Özdemir AKESEN — Yayın Tarihi: 11 Mayıs 2012

Bir önceki yazımda dijital tuvalimizi incelemiştik. Bu yazımda ise dijital resim çalışırken gerçek dünyadaki doğallığı sanal âleme taşıyan grafik tabletimizi yakından tanıyacağız.

Yeni bir resim çalışmasına başlamak için aşağıdaki adımları izleyin:

  • Grafik tabletinizi bilgisayarınıza bağlayın,
  • GIMP'i çalıştırın,
  • Dijital tuvalinizi oluşturun (Dosya ⇒ Yeni komutunu verin ya da klavyede Ctrl+N kısayolunu tuşlayın),
  • Yeni bir katman oluşturun (klavyede Shift+Ctrl+N kısayolunu tuşlayın).

Grafik tableti kalemine yakından bakış

Gerçek hayatta kalemler, pastel boyalar, fırçalar, ... kullanarak resim yaparız. Sanal âlemde ise bütün bu çizim ve boyama araçlarının yerini tutacak çok marifetli bir kalemimiz vardır: Grafik tabletimizin kalemi. Öyle marifetlidir ki bu, kâh sivri uçlu bir 2B kurşun kalem, kâh geniş uçlu sert bir fırça, kâh herşeyi silip süpüren bir silgi oluverir.

Tabletinizin kalemini tıpkı gerçek bir kalemi tutuyormuş gibi tutun. Unutmayın: Tabletinizin kalemini elinizde rahat bir şekilde tutmalısınız. Aksi halde verim alamazsınız.

Şimdi küçük bir alıştırma yapalım: Kaleminizi tablet yüzeyine yaklaştırın ve fakat yüzeye değdirmeden hareket ettirin. Havada daireler, elipsler çizin. Eliniz rahat bir şekilde hareket edebilmelidir. Bu arada kalem işaretçinizin dijital tuvaliniz üzerinde nasıl ustaca hareket ettiğine dikkat edin. 

Temel kavramlar

Kalemi, tablet yüzeyine değdirmeden fakat tabletin kalemi algılayabileceği bir mesafede tutarak hareket ettirmek, fareyi tuşlarına basmadan dolaştırmak gibidir.

Kalemin üzerindeki düğmeler, fare tuşlarıyla aynı amaca hizmet eder. Bunlarla da sağ ya da sol tık yapabilirsiniz.

NOT: Bu davranışları tablet sürücünüzün arabiriminden değiştirebilirsiniz. Örneğin tuşlardan birine tıkladığınızda farenin sol tuşuyla çift-tık yapmış gibi yorumlanmasını sağlayayabilirsiniz.

Kalemin ucunun tablet yüzeyine dokunması ise sol-tık olarak değerlendirilir. 

Kalemi tablet yüzeyine dokundurup tablet yüzeyinden kaldırmadan hareket ettirmek, dijital resim yazılımınız tarafından tuvalinize attığınız bir fırça darbesi şeklinde yorumlanır.

Tablet kaleminizin ucu basınca duyarlıdır. Yani, kaleminizi tablet yüzeyine hafifçe dokundurmakla biraz bastırarak dokundurmak farklı basınç seviyelerine neden olur. Dijital resim yazılımları bu farklı basınç seviyelerini, çeşitli fırça parametrelerinin değişimi olarak yorumlarlar.

NOT: Bu yazımın Boyama hareketi bölümünde tablet kaleminin basınç, eğim, hız gibi parametreleriyle boyama araçlarının opaklık, boyut vb parametrelerinin ilişkilendirilmesi konusunu ayrıntılı biçimde inceleyeceğiz. 

Aygıt Durumu diyalog penceresi

GIMP'te fare ve tablet kaleminin kullanımda olup olmadığını Aygıt Durumu diyalog penceresinden takip edebiliriz. Diyalog penceresi açık değilse Pencereler ⇒ Rıhtımlanabilir Kutular ⇒ Aygıt Durumu komutuna tıklayın. Aygıt Durumu diyalog penceresini açıldıktan sonra sol taraftaki panelin alt bölümüne demirleyin (diyalog penceresini simgesine tıklayıp sürükleyin ve sol panelin alt bölümüne bırakın). Sonraki kullanımlarda diyalog penceresine ulaşmak için paneldeki simgesine tıklamanız kâfidir.

Aşağıda, Şekil 1'de Aygıt Durumu diyalog penceresini görüyoruz:

GIMP'in Aygıt Durumu diyalog penceresi

Şekil 1 GIMP'in Araç Durumu diyalog penceresi.

Aygıt Durumu diyalog penceresinde tablet kaleminiz yoksa aşağıdaki sorun giderme kutusuna bakın.

SORUN GİDERME: Tablet kaleminiz Aygıt Durumu listesinde yoksa aşağıdaki adımları kontrol edin:

  1. Grafik tabletiniz bilgisayarınıza bağlı mı? Değilse bağlayın ve GIMP'i tekrar başlatın.
  2. Tablet kaleminizle bir işlem yaptınız mı? Yapmadıysanız, tablet kaleminizle tıklayın ve GIMP'i yeniden başlatın.
  3. Tablet kaleminiz bilgisayarınızda çalışmıyorsa grafik tabletinizin sürücüsünü bilgisayarınıza tekrar kurmanız gerekebilir.
  4. Tablet kaleminiz GIMP tarafından disabled yapılmış (devre dışı bırakılmış) olabilir. Aşağıdaki adımları izleyin:
    • Düzenle ⇒ Girdi Aygıtları komutuna tıklayın. Girdi Aygıtlarını Yapılandır diyalog penceresi açılır.
    • Soldaki listeden tablet kaleminizi seçin ve sağ bölümdeki Disabled (Devre dışı) yazısına tıklayın. Açılan listede Screen (Ekran) öğesini tıklayıp seçin.
    • Kaydet düğmesine tıklayın.
    • Diyalog penceresini kapatmak için Tamam düğmesine tıklayın.

NOT: Bu konuda ayrıntılı bilgi için GIMP'in Dijital Resim Çalışmaları için Hazırlanması konulu yazımın Grafik tabletinizi GIMP'e tanıtın bölümüne bakabilirsiniz.

Kalemle boya fırçasını seçelim

GIMP'te kullanabileceğimiz bütün araçlar (boya fırçası, hava fırçası, kovadan dolum aracı, seçim araçları, resim kırpma aracı, vs) Araç kutusu'nda yer alır (Bkz. Şekil 2):

GIMP'in araç kutusu

Şekil 2 GIMP'in Araç kutusu.

Şimdi tablet kaleminizle, fakat kaleminizi tablet yüzeyine değdirmeden, araç kutusundaki boya fırçası simgesinin (Boya fırçası) üzerine gelin ve kaleminizle simgeye tıklayın (kaleminizin ucuyla tabletinizin yüzeyine hafifçe vurun). Böylece boya fırçasını seçmiş oldunuz.

Dijital resim çalışırken, kullanacağımız bir aracı önce seçmemiz gerekir. Araç seçme işlemi de az önce yaptığımız gibi gerçekleşir.

Tablet kalemimizle bir aracı seçtiğimizde, seçtiğimiz araca ait özellikler GIMP'in Araç Seçenekleri diyalog penceresine yüklenir.

NOT: Araç Seçenekleri (Tool Options) diyalog penceresini açmak için tablet kaleminizle seçtiğiniz aracın araç kutusundaki simgesine çift tıklayın ya da diyalog penceresi açıksa, paneldeki simgesine tıklayın.

Şekil 3'te GIMP'in Araç Seçenekleri diyalog penceresini görüyoruz:

GIMP'in Araç Seçenekleri diyalog penceresi

Şekil 3 GIMP'in Araç Seçenekleri diyalog penceresi.

Boyama hareketi

Araç Seçenekleri diyalog penceresinin Şekil 3'te kırmızı dikdörtgen içinde gördüğümüz Hareketler yazan bölümüne dikkatinizi çekmek istiyorum şimdi. Bu bölümün sol kenarındaki düğmeye tıklarsak bir liste açılır: Boyama hareketleri hazır ayarları listesi.

NOT: Hazır ayar (önayar, İng. preset), herhangi bir aracın önceden yapılmış ayarıdır. Hazır ayarlar, hazır ayarlar listesindeki adlarına tıklanıp seçilirler ve böylece başka bir ayar yapmaya gerek kalmadan örneğin, boya fırçasının 2B kurşun kalem, yağlıboya fırçası, füzen gibi farklı şekillerde kullanılmasını sağlarlar.

GIMP 2.8'den itibaren araç hazır ayarlarının yanısıra boyama hareketi hazır ayarları da kullanılmaya başlanmıştır. Boyama hareketi ya da kısaca hareket, tablet kaleminden gelen basınç, hızlılık, eğim gibi parametrelerin çeşitli fırça parametreleriyle ilişkilendirilmesini sağlar. GIMP'in 2.8 öncesi sürümlerinden tanıdığımız fırça dinamikleri (brush dynamics) denilen ilişkilendirme modelinin geliştirilmiş ve iyileştirilmiş hâlidir.

Şimdi bu ilişkilendirmeleri ana hatlarıyla inceleyelim:

Basınç (Pressure):

Bu parametre, tablet kaleminizin tablet yüzeyine yapmış olduğu basıncı temsil eder. Tablet kaleminizin ucu basınca duyarlıdır. Yani, kaleminizi tablet yüzeyine hafifçe dokundurmakla biraz bastırarak dokundurmak farklı basınç seviyelerine neden olur. Dijital resim yazılımları bu farklı basınç seviyelerini, çeşitli fırça parametrelerinin değişimi olarak yorumlarlar.

Hangi fırça parametrelerinin (özelliklerinin) kalem basıncına bağlı olarak değiştirilebileceğini kısaca görelim:

Işık geçirmezlik (opaklık, opacity), bir fırça darbesinin altındaki diğer fırça darbelerini örtme derecesidir. GIMP'te opaklık parametresi, 0-100 arası değerler alabilir ve hassasiyeti 0,1'dir.

Basınç-opaklık ilişkisi kurulduğunda grafik tabletinizin kalemiyle hafif dokunuşlarda fırça darbeleriniz daha saydam olur. Kalemi bastırdıkça fırça darbelerinizin örtücülüğü artar. Tıpkı, gerçek hayattaki resim çalışmalarımızda olduğu gibi.

Bu tarz opaklığa bağıl opaklık (bağıl ışık geçirmezlik) adı verilir.

Sahnenin arkasında asıl opaklık vardır. Bağıl opaklık, opaklık parametresinin değerinden daha fazla olamaz. Opaklık değerimiz yüzde 50 ise, tablet kalemimizi iyice bastırdığımızda fırça darbemiz ancak yüzde 50'lik bir opaklık değerine ulaşabilir. Bu durumda kalemi bastırma derecemize göre 0 ile yüzde 50 arası opaklık değerlerimiz olacaktır.

Konuyu biraz daha karıştıralım mı?

Şimdi yeniden  Şekil 3'teki Araç Seçenekleri diyalog penceresine dönelim. Pencerenin altına doğru inelim. Artımlı yazan onay kutusuna dikkatinizi çekmek istiyorum.

Şekil 3'teki onay kutusu işaretsiz. Peki, kalemle tıklayıp işaretlersek ne olur?

Artımlı (İng. Incremental) parametresi, gerçek hayattaki kalem ve fırça hareketlerinin doğallığını dijital resme aktaran özelliklerden biridir.

Artımlı parametresi'ni bir örnekle açıklamak istiyorum:

Kaleminizle kâğıt üzerine hafif bir dokunuşla bir boyama yaptığınızı varsayalım. Kaleminizi hiç kaldırmadan aynı alanların üzerinden tekrar tekrar geçerseniz, ne kadar hafif dokunsanız da, boyamanız her seferinde biraz daha koyulaşır. İşte Artımlı parametresi işaretli olduğunda dijital resim çalışmalarımıza bu doğallığı getirir.

Artımlı parametresi işaretliyken bağıl opaklığımız opaklık değerimizi aşabilir.

Boyut (Size), gerçek hayattaki bir kalemin ya da fırçanın uç kalınlığını temsil eder. Boyut parametresi GIMP 2.8'den itibaren 1-10.000 (on bin) arası değerler alır ve hassasiyeti 0,01'dir.

Tablet kaleminin basıncıyla opaklığı ilişkilendirdiğimizde olanların bir benzeri basınçla fırça boyutunu ilişkilendirdiğimizde gerçekleşir: Hafif dokunuşlarda daha ince, kalemi tablet yüzeyine bastırdıkça daha kalın darbeler elde ederiz. Yine, bağıl fırça boyutu, fırça boyutunu aşamaz.

Sertlik (Hardness) parametresi, fırçanın yumuşak ve sert darbeler atmasını sağlar. Hafif dokunuşlarda yumuşak, kalemi bastırdıkça daha sert darbeler elde edilir.

Renk (Color) seçeneği kalem basıncına bağlanırsa, fırça ve hava fırçası hâlihazırda seçili gradyana göre boyama yapmamızı sağlar. Gradyan seçmek için Şekil 3'te turuncu dikdörgen içinde gördüğünüz Renk Seçenekleri bölümünün sol kenarındaki  düğmeye tıklayın ve açılan listeden istediğiniz gradyan çeşidini seçin. Örneğin gradyan listesinden ÖA'dan AA'ya (RGB) seçiliyse, önalan ve artalan rengimizle gradyan boyama yapabiliriz.

Hızlılık (Velocity):

Hızlılık öğesi kaleminizin hızını temsil eder. Elinizi yavaş hareket ettirmekle daha hızlı hareket ettirmek, ilgili parametrelerde azalış ya da artış şeklinde yorumlanır.

Rastgele (Random):

Fırça parametreleri (ışık geçirmezlik, sertlik, boyut, renk) Rastgele özelliğiyle ilişkilendilirse, parametre değerleri en düşük ve en yüksek değer aralığında rastgele bir şekilde değiştirilir.

İlişkilendirilecek parametreler bunlarla sınırlı değildir. Burada, en çok kullanılanların içinden bir demet seçip anlattım. Aşağıda, Şekil 4'te tüm listeyi bulabilirsiniz.

Boyama Hareketleri Düzenleyicisi

Bu düzenleyici penceresi, boyama hareketi hazır ayarlarının değiştirilmesini sağlar. 

Önceki GIMP sürümlerinde boyama araçları hazır ayarlarının içinde yeralan fırça dinamikleri, GIMP 2.8'den itibaren boyama hareketi adında yeni bir hazır ayar grubuna dönüşmüştür. Dolayısıyla boyama araçlarının parametrelerini grafik tableti kaleminin parametreleriyle ilişkilendirmek için bundan böyle hareket hazır ayarları kullanılacaktır.

Her boyama aracını seçtiğimizde aslında seçtiğimiz hazır ayara dahil edilmiş bir boyama hareketi hazır ayarını da seçmiş oluruz. Adları farklı olsa da çoğunlukla, kalem basıncıyla opaklığı bağlayan bir hazır ayar kullanılır.

Diyelim, sadece kalem basıncıyla fırça boyutunu bağlayan bir hazır ayar kullanmak istiyoruz. Böyle bir hazır ayarımız da yok.

Peki, şimdi ne olacak?

Seçili bir hazır ayarı, isteklerimize göre düzenleyebilmeliyiz. Ne var ki, GIMP, kurulumla yüklenen araç ve boyama hareketi hazır ayarlarını değiştirmemize izin vermez.

GIMP Resim Stüdyosu ile gelen hazır ayarları da orijinalliğini korumak için salt-okunur yaptığımızdan değiştirmek mümkün değildir.

Bu durumda GIMP bizlere iki yöntem önerir:

  • Mevcut bir hazır ayarın kopyasını çıkartıp geliştirirebiliriz.
  • Yeni bir hazır ayar oluşturabiliriz.

NOT: Hareket hazır ayarlarını oluşturma ve düzenleme konusunu az sonra, bu yazının Boyama Hareketleri diyalog penceresinin kullanılması bölümünde inceleyeceğiz

Şekil 3'de, Araç Seçenekleri diyalog penceresinde kırmızı dikdörtgen içindeki Hareketler  bölümünün sol kenarında bulunan ve Boyama Hareketleri listesini açan düğmeyi hatırladınız mı? Açılan listeden bir hazır ayar seçip bu defa kırmızı dikdörtgenin sağ kenarındaki, üzerinde kalem simgesi olan düğmeye tıklarsanız Boyama Hareketleri Düzenleyicisi'ni açarsınız. Aşağıda Şekil 4'te Boyama Hareketleri Düzenleyicisi'ni görüyoruz:

GIMP'te boyama hareketleri düzenleyicisi

Şekil 4 GIMP'te Boyama Hareketleri Düzenleyicisi diyalog penceresi.

GIMP'le gelen hazır ayarları düzenlemek mümkün değildir. GIMP Resim Stüdyosu ile gelen hazır ayarları da, her zaman orijinal kalsınlar diye, kurarken salt-okunur yaptığımız için yine düzenleyemeyiz. Bu durumda ya mevcut bir hazır ayarın kopyasını ya da yeni bir hazır ayarı oluşturup düzenlememiz gerekir. Bu işlemler için Boyama Hareketleri diyalog penceresi kullanılır. Bu diyalog penceresini açmak için Pencereler ⇒ Rıhtımlanabilir Kutular ⇒ Boyama Hareketleri komutunu verin.

Aşağıda Şekil 5'te Boyama Hareketleri diyalog penceresini ve araç çubuğunu görüyoruz:

GIMP'in Boyama Hareketleri diyalog penceresi

Şekil 5 GIMP'te Boyama Hareketleri diyalog penceresi ve kullanılması.

Boyama Hareketleri diyalog penceresinin kullanılması

Şimdi Boyama Hareketleri diyalog penceresini yakından tanıyalım:

  • Mevcut bir boyama hareketi hazır ayarını seçmek için listedeki adına tıklayın.
  • Şekil 5'te kırmızı okla gösterilen liste, süzgeçler listesidir. Listeyi tıklayıp açın. GIMP, hazır ayar gruplarını klasörler içersinde saklamamızı destekler. İşte bu listedeki öğeler, hareket hazır ayarlarının bulunduğu klasörlerin adlarıdır. Gruplandırma açısından faydalı bir yöntemdir.
  • Bir hazır ayarı, boyama hareketleri listesinden seçip düzenleyebilirsiniz. Bunun için seçtikten sonra Şekil 5'te 1 numarayla gösterilen düğmeye tıklayın.
  • Yeni bir hareket hazır ayarı oluşturmak için Şekil 5'te 2 numayla gösterilen düğmeye tıklayın. GIMP, yeni bir hareket hazır ayarı oluşturur ve düzenlememiz için Şekil 4'te bir örneğini gördüğümüz düzenleyiciyi açar. Burada öncelikle hazır ayarınıza, onu size daha sonra hatırlatacak bir isim verin. Sonra da istediğiniz ilişkilendirmeleri işaretleyin.

BİLGİ NOTU: Boyama hareketleri düzenleyicisi Şekil 4'teki ekrandan ibaret değildir. Düzenleyicinin, Eşlem düzeyi yazan açılır listesini tıklayıp açın ve örneğin Boyut öğesini tıklayıp seçin. Böylece herhangi bir fırça parametresini grafik tableti kaleminin parametreleriyle ilşkilendiren eğrileri düzenleme arabirimine geçersiniz.

Eğrisel ilşkilendirme, doğrusal ilşkilendirmeden daha geniş imkânlar sunan, gelişmiş bir yöntemdir. Örneğin, eğrisel ilişkilendirme ile kalemin hafif dokunuşlarında daha kalın ve açık tonlu fırça darbeleri; kalemi bastırdıkça koyulaşan ancak incelen fırça darbeleri mümkündür.

Bu ilginç konuyu da diğer ilginç konular gibi ilerleyen çalışmalarımızda yakından tanıyacağız.

  • Şekil 5'te gördüğünüz 3 numaralı düğme, seçili hazır ayarın kopyasını çıkarır. Bir hazır ayarı geliştirmek ya da değiştirmek isterseniz, ayarı listeden seçtikten sonra bu düğmeye tıklayabilirsiniz. GIMP kurulumuyla gelen hazır ayarları ve GIMP Resim Stüdyosu'nun salt-okunur hazır ayarlarını düzenlemenin biricik yolu budur. Kopya ayarınıza daha sonra size onu hatırlatacak bir isim vermeyi unutmayın.
  • Oluşturup düzenlediğiniz hazır ayarlarınızı muhakkak klasör yapısı içerisinde düzenleyin. Böylece ayarlarınız daha kolay anlaşılır ve ulaşılır olacaktır.
  • Artık kullanmadığınız hazır ayarları silmeyi ihmal etmeyin. Bir hazır ayarı silmek için listeden seçip Şekil 5'te 4 numara ile gösterilen düğmeye tıklayın. GIMP kurulumuyla gelen hazır ayarları ve GIMP Resim Stüdyosu'nun salt-okunur hazır ayarlarını silemezseniz.
  • Şekil 5'te 5 numarayla gösterilen düğme, listenin yeni baştan hazırlanmasını sağlar. Diyelim, hazırladığınız bir grup hazır ayar için GIMP'in kullanıcı profili klasöründe yeni bir klasör oluşturdunuz ve ayar dosyalarınızı bu yeni klasöre taşıdınız. Sonra GIMP'e dönüp bu düğmeye tıklarsanız listeniz yeni şekliyle tekrar yüklenir.

Sonuç

Bu yazıda, grafik tabletimizin dijital resim yazılımımız GIMP ile kullanılmasını inceledik. Bütün bu kavramlar, dijital resim çalışmalarımız ilerledikçe daha anlaşılır olacaktır.

Aslında herşey, geleneksel resimdeki doğallığı dijital resim stüdyosuna getirmek için yapılıyor. Dijital resim sadece pratikten ibaret değildir. Fakat sadece teknik detaylardan ibaret de değildir. Dijital resim çalışırken hem pratik hem teori birlikte ilerlerse en verimli sonuçları alacağımızı düşünüyorum.

Bir sonraki yazıda görüşmek üzere...

 


© 2012-2020 www.dijitalresimnedir.com. Tüm Hakları Saklıdır.

Sistem Tasarımı ve Kodlama:

Özdemir Akesen

Grafik Tasarım:

Özdemir Akesen