Dijital resim dünyasına hoş geldiniz...

Dijital Resimde Temel Kavramlar

Yazan: Özdemir AKESEN — Yayın Tarihi: 30 Nisan 2012

Bu yazımda başlıca dijital resim kavramlarını göreceğiz. Kavramların İngilizcelerini de, çoğu zaman Türkçe karşılıklarından daha yaygın kullanılmaları nedeniyle, parantez içinde veriyorum.

Buradaki kavram anlatımları bilgi verme amaçlıdır. Kavramlar, asıl dijital resim çalışmalarımız sırasında yerlerine oturacaklardır.

Tuval (canvas)

Dijital resimde tuval, üzerinde resim çalışmamızın yer aldığı, genişliği ve yüksekliği olan bir alandır. Geleneksel resimdeki tuvallerden farkını belirtmek için dijital resim çalışmalarında kullanılan tuvallere dijital tuval de denilir.

Tuvalin ölçülerini yapacağımız çalışmanın amacına göre belirleriz. GIMP'te çok sayıda hazır tuval vardır. Yanısıra, kendi tuval şablonlarımızı kullanabiliriz.  Ayrıca, her zaman kolay bir şekilde oluşturabileceğimiz standart (öntanımlı) bir tuvalimizin olması da gerekir. Standart tuvalin hazırlanmasını GIMP'in Dijital Resim Çalışmaları için Hazırlanması başlıklı yazımda görmüştük.

Dijital resimdeki tuval konusunda ayrıntılı bilgi için Dijital Tuvalimiz başlıklı yazıma bakabilirsiniz.

Katman (layer)

Tuval, her zaman bir tanedir. Fakat tuvalin üzerinde kat kat, çok sayıda katman olabilir. katmanları, tuvalimize üst üste serilmiş şeffaf tabakalar gibi düşünebiliriz. Her şeffaf tabakanın üzerinde diğerlerinden bağımsız çizim ve boyama yapılabilir. Bu nedenle katmanlar, geleneksel resimde kullanılan asetat kâğıtlara benzerler.

Her dijital resimde en az bir katman bulunur. GIMP, bu ilk ve dolayısıyla da en alttaki katmana Artalan (Background)  ismini verir.

Katmanlar konusunda ayrıntılı bilgi için Dijital Tuvalimiz başlıklı yazıma bakabilirsiniz.

Fırça (brush)

Fırça, içerisinde çizim ve boyama yapmak için kullandığımız pek çok dijital aracın bulunduğu bir ailenin adıdır. Fırçaları temsil eden simgeler de diğer pek çok araç simgesi gibi GIMP'in Araç Kutusu (Toolbox) penceresinde bir arada bulunur.

Herhangi bir aracı kullanmadan önce seçmemiz gerekir. Örneğin boya fırçasını kullanmak istiyorsak, önce tablet kalemiyle boya fırçasının araç kutusundaki simgesine tıklamamız gerekir. İşte bu işleme, ilgili aracı seçmek adı verilir.

Aynı anda sadece bir aracı seçebilir ve dolayısıyla da bir aracı kullanabiliriz.

Fırça darbesi (brush stroke)

Geleneksel resimdeki fırçalar gibi dijital resimde kullanılan fırçalar da tuvale çeşitli dokunuşlar yaparlar. Şekli, miktarı, sıklığı gibi özellikleriyle bir resme âdeta hayat veren bu dokunuşlara fırça darbesi denilir.

Dijital tuvalinize yeni bir fırça darbesi atmaya başlamak için grafik tabletinin kalemini tablet yüzeyine dokundurun ve kalemi, yüzeyden kaldırmadan hareket ettirin. Kaleminizi tablet yüzeyine dokundurup tablet yüzeyinden kaldırmadan yapacağınız bütün kalem hareketleri bir fırça darbesi'dir. Kalemi tablet yüzeyinden kaldırıp tekrar tablet yüzeyine değdirdiğinizde ise yeni bir fırça darbesini atmaya başlarsınız.

Kalem basıncı (pressure)

Grafik tableti kaleminin ucu, basınca duyarlıdır. Yani, kalemi tablet yüzeyine hafifçe dokundurup kullanmakla biraz daha bastırıp kullanmak, farklı basınç etkileri oluşturur. Çizim ve boyama programları bu etkileri, fırçanın farklı özelliklerinde artış ya da azalış şeklinde yorumlayabilir. Örneğin tablet kaleminin basıncı ile fırçanın opaklığını ilişkilendirebilirsiniz. Böylece, hafif dokunuşlarda daha saydam (alttaki boya katmanını gösteren) fakat kalemi tablet yüzeyine bastırdıkça daha opak bir boya tabakası elde edersiniz.

Tablet kaleminin kullanılmasıyla ilgili ayrıntılı bilgi için Grafik Tabletimizle Tanışalım başlıklı yazıma bakabilirsiniz.

Karıştırma modu, karıştırma kipi (blending mode)

Karıştırma modu ya da karıştırma kipi, bir fırça darbesinin altındaki fırça darbesiyle nasıl karıştırılacağını belirler. Dijital resime özgü bir kavramdır.

Dijital resim yazılımlarında çok sayıda karıştırma modu vardır. Bunlardan sadece Normal modunda yeni fırça darbesi önceki darbelerle karıştırılmaz. Fakat diğer bütün karıştırma modlarında son atılan boya tabakası alttaki boya tabakasıyla bir şekilde harmanlanır. Örneğin, Çoklandır (Multiply) karıştırma modunda yeni fırça darbesi, üzerine vurulduğu fırça darbesinin rengini koyultur. Fakat Ekran (Screen) karıştırma modunda yeni fırça darbesi, üzerine vurulduğu eski fırça darbesinin rengini açar.

Fırça darbeleri gibi katmanlar da karıştırma modları marifetiyle birbirleriyle harmanlanabilir.

Karıştırma modlarını dijital resim çalışmalarımız sırasında daha yakından tanıyacağız ve kullanacağız.

Opaklık, ışık geçirmezlik (opacity)

Opaklık, Türkçe'ye Batı dillerinden gelmiş bir kelimedir. Işığı geçirmeyen, arkasını göstermeyen nesnelerin bu özelliğini ifade eder. Daha çok grafik sanatlarda ve matbaacılıkta tercih edilen bir terimdir. 

Opaklığın aksi olan saydamlık (transparency) ise her alanda yaygın şekilde kullanılır.

Bir fırça darbesi, altındaki diğer darbeleri tamamen örtüyorsa tam opak'tır. Kısmen altındaki renkleri gösteren darbeler kısmen opak ya da yarı saydam kabul edilirler ve ışık geçirgenlikleri arttıkça saydamlıkları artar. Keza katmanlar da opaklık özelliğine sahiptirler ve bu özellikleri ile çok sayıda etki elde edilebilmektedir.

Ön alan ve arka alan rengi (foreground color and background color)

Dijital resim çalışırken elimizde aynı anda bir ön alan ve bir de arka alan rengi bulunur. Bu iki rengin kullanılması seçtiğimiz boyama aracına göre farklılıklar gösterir. Boya fırçası ön alan rengiyle boyarken kovadan dolum aracı, alanları hem ön alan hem de arka alan rengiyle doldurabilir. 

Palet (palette)

Renk konusu, sanal âlemin en ilginç konularından biridir. Dijital resim çalışmalarımızda kullanacağımız renkleri, gerçek hayatta olduğu gibi önce belirlememiz gerekir. Bu iş için renk seçim pencereleri kullanılır.

Paletler ise, dijital bir resim çalışmasında kullanacağımız renklerin bir arada kullanıma hazır tutulduğu renk tablolarıdır. GIMP'le gelen çok sayıda hazır palet vardır. Bizler de istediğimiz renkleri bir araya getirip paletler hazırlayabiliriz.

GIMP Resim Stüdyosu ile GIMP'e onlarca renk paleti eklenir. Yanısıra, İnternet'te GIMP'in kullanabileceği ücretsiz paletler de vardır. Bunlardan beğendiklerinizi siz de GIMP'inize ekleyebilirsiniz. Tek yapmanız gereken ilgili palet dosyasını indirip GIMP'in kullanıcı profili klasöründe bulunan palettes alt klasörüne kopyalamaktır.

NOT: GIMP'in kullanıcı profili klasörü hakkında bilgi için GIMP'in Kurulması konulu yazıma bakabilirsiniz.

Paletlere çoğunlukla konularına göre isimler verilir. Örneğin Topoğrafik (Topographic) palette bir doğa manzarasında kullanabileceğimiz renkleri bir arada bulabiliriz.

Aşağıda, Şekil 1'de GIMP ile gelen hazır paletlerden bir kaçını görüyoruz:

Şekil 1 GIMP ile gelen paletlerden bir kaçı

Dijital resimde kullanılan dijital ölçü birimleri

Piksel (benek): Dijital resimler ve dijital fotoğraflar, yan yana ve alt alta dizilmiş çok küçük renkli noktalardan meydana gelir. Bu noktacıkların her birine piksel adı verilir. Piksel (pixel), İngilizce picture element (resim öğesi) deyiminin kısaltılmış hâlidir.

Doğal çözünürlük: Dijital bir resmin ya da dijital bir fotoğrafın piksel cinsinden genişlik ve yüksekliğine doğal çözünürlük adı verilir. Doğal çözünürlük yerine sadece çözünürlük de kullanılmaktadır.

Baskı çözünürlüğü: Dijital bir resmin ya da dijital bir fotoğrafın ekranda görüntülenirken ya da kâğıda, tuvale, ... basılırken 1 fiziksel ölçü birimlik  (inç, cm, mm, ...) uzunluğun kaç tane pikselden oluşacağını belirleyen niceliğe baskı çözünürlüğü denilir.

PPI ve DPI, yaygın olarak kullanılan baskı çözünürlüğü birimleridir. Sırasıyla pixel for inch (inç başına piksel) ve dot for inch (inç başına nokta) demektir. PPI dijital resimlerin ve fotoğrafların baskı çözünürlükleri için kullanılır. DPI ise yazıcıların baskı çözünürlüğü birimidir.  .

Mega piksel (milyon piksel): Dijital tuvalinizin piksel cinsinden genişliğini ve yüksekliğini çarparsanız bulacağınız rakam, resminizin toplam piksel sayısını gösterir. Fakat böyle büyük sayıları uygulamada söylemek ve yazmak zor olacağından toplam piksel sayısı arka arkaya 2 defa 1024'e bölünür. Böylece bulunan sayının birimi mega piksel'dir.

Örneğin 4724 x 3780 piksellik ve 600 ppi'lik bir tuvalimiz olsun. Tuvalimizdeki toplam piksel sayısı 4724 * 3780 = 17.856.720 adettir.

Tuvalimizin mega piksel değerini bulmak için ard arda 2 defa 1024'e böleriz. Böylece: (17.856.720 / 1024) /1024 = 17,03 mega piksel buluruz. Yani tuvalimiz 17 milyon pikselden oluşmaktadır. Aslında bunu, hiç 1024'e bölmeden de söylüyebiliriz.

Toplam piksel sayısını 1024'e ilk böldüğümüzde kilo piksel cinsinden piksel sayısını, ikinci defa 1024'e böldüğümüzde hesaplamak istediğimiz mega piksel cinsinden piksel sayısını elde ederiz.

Toplam piksel sayısını tek seferde 1.048.576 (1024 * 1024) sayısına bölmek suretiyle de mega piksel değerine ulaşabiliriz. Fakat konunun anlaşılırlığını arttırmak için ard arda iki defa 1024'e bölmeyi tercih ettim.

Neden 1000'e değil de 10024'e bölüyoruz?

Dijital teknoloji 2'li sayı sistemini kullanır. Dolayısıyla dijital birimlerin katları hesaplanırken sayılar, onluk sistemdeki 1.000, 1.000.000, ... yerine ikilik sistemdeki karşılıklarına bölünür.

 2'li sayı sisteminde binler basamağındaki değerin onluk sayı sistemindeki karşılığı 1024'tür:

210 = 1.024

2'li sayı sistemindeki milyonlar basamağının onluk sayı sistemindeki karşılığı ise 1.048.576'dır:

220 = 1.048.576

Dilerseniz toplam piksel sayısını 1.048.576 sayısına bölmek suretiyle resminizin mega piksel değerini bir seferde bulabilirsiniz.

BİLGİ NOTU: Mega piksel değeri, dijital bir resmin en fazla kaça kaçlık bir tuvale basılabileceği konusunda bir fikir verir.

Piksel, santimetreye nasıl çevriliyor?

Dijital tuvalimizin çözünürlük değerlerini (piksel cinsinden genişliğini ve yüksekliğini) ppi cinsinden baskı çözünürlüğüne bölersek tuvalimizin inç cinsinden baskı boyutlarını elde ederiz. Dijital tuvalimizi oluştururken tuvalimizin ölçü birimini cm olarak belirtirsek GIMP, inç cinsinden boyutları santimetre'ye çevirir. Dolayısıyla, ekranımızda tuvalimizi, cm cinsinden hesaplanmış boyutlarında görürüz.

Bilgisayarlar dijital ölçü birimleriyle çalışır. Bizlerse fiziksel ölçü birimlerini kullanırız. Ne mutlu ki, resim işleme yazılımları, hesaplamaları ve birimler arası çevirme işlemlerini bizim adımıza yaparlar. Böylece gerçek hayattaki ölçü birimleriyle dijital resim çalışabiliriz.

Bir sonraki yazıda buluşmak üzere...


© 2012-2020 www.dijitalresimnedir.com. Tüm Hakları Saklıdır.

Sistem Tasarımı ve Kodlama:

Özdemir Akesen

Grafik Tasarım:

Özdemir Akesen